کد خبر: ۴۵۷۶۳۳
تاریخ انتشار: ۳۰ فروردين ۱۳۹۷ - ۰۹:۴۲

آرامگاه حافظ در شیراز، برج ایفل در فرانسه، برج میلاد در تهران و ... در بهترین و سریعترین تعریف از یک شهر این تصاویر در در ذهنمان نقش بسته می‌بندد. تصویر برج ایفل نماد شهر پاریس، تصویر آرامگاه حافظ نماد شهر شیراز، تصویر ساعت بیگ بن و ... هر کدام نمادی از یک شهرند.

میدان مشقخیراله همتی کارشناس ارشد مدیریت شهری درباره هویت تاریخی میدان مشق و سردرب باغ ملی می نویسد:

آرامگاه حافظ در شیراز، برج ایفل در فرانسه، برج میلاد در تهران و ... در بهترین و سریعترین تعریف از یک شهر این تصاویر در در ذهنمان نقش بسته می‌بندد. تصویر برج ایفل نماد شهر پاریس، تصویر آرامگاه حافظ نماد شهر شیراز، تصویر ساعت بیگ بن و ... هر کدام نمادی از یک شهرند. بیننده با دیدنشان یاد جایی می‌افتد. سردر باغ ملی در قلب خیابان امام خمینی (ره) (سپه سابق) در فاصله نزدیکی از میدانی به همین نام و در بین دو بنای تاریخی و زیبای عمارت پست (در شرق) و شرکت نفت ایران و انگلیس (در غرب) قرار گرفته است. این معماری فاخر یادآور تاریخ شهری است که فتحعلی شاه قاجار پایه گزار آن بود. سال 1212 میدان مشق به عنوان یک محوطه نظامی برای حفاظت و تامین امنیت شهر تهران ساخته شد. در بخش شمالی این میدان محدوده حصار شاه تهماسبی بود و نزدیک به چهار قرن بعد از آن در خارج از محدوده آن ساخته شد. میدان مشق به مساحت 5 هکتار بود که قشون در آن تمرین نظام و نظامی گری می کردند.

سردر اولیه میدان نسبت به سایر ورودی های قصرها، عمارات دولتی و کاخ های اعیان و رجال تهران بود. قوس هایی تیزدار این دو پایه را به یکدیگر و دو نیم ستون مدور در هر پایه، آزاره سنگی بنا را به رخ بام وصل می­کرد. در فراز رخ بام، در بخش انتهایی سردر، نرده سنگی به شیوه گلدانی‌های مورد استفاده در دست‌انداز پله‌های قصرهای قاجاری کار شده‌بود.

نقش‌های این کتیبه نمایانگر اراده حکومت بر نمایش نوسازی و پیشرفت امور نظامی در ایران در دوره ناصری بود. احداث واگن اسبی، به عنوان نخستین تراموای تهران، پس از توسعه شهر (1285 قمری) و قرار گرفتن مجموعه میدان مشق در محدوده دارالخلافه ناصری در سال 1306 قمری صورت گرفت. بخش عمده‌ای از مسیر واگن پس از عبور از میدان توپخانه از داخل خیابان مریضخانه دولتی که در ضلع جنوبی میدان مشق قرار داشت می‌گذشت.

در فراز رخ بام، در بخش انتهایی سردر، نرده سنگی به شیوه گلدانی‌های مورد استفاده در دست‌انداز پله‌های قصرهای قاجاری کار شده‌بود. بین ستون‌های گرد، الواح کاشی هفت رنگ وجود داشت که نظامیان را در لباس‌های یک شکل جدید نشان می‌داد، نیمه ستون‌ها هم با کاشی‌های منقوش تزیین شده بود که یک تصویر کشیده طولی، تمام عرضی سردر، حدود 12 متر را در بر می‌گرفت. وقتی احمدشاه در سال 1299 شمسی، در چهارمین روز سرد اسفندماه از سر بی‌لیاقتی ریاست دیویزیون قزاق را به رضاخان میرپنج داد اولین نطفه حکومت پهلوی را کاشت و آینده صده 1300هجری شمسی را رقم زد. او در عمارت قزاقی نه در میدان مشق می‌نشست و مشق نظام به نظامیان و سربازان آن دوران می‌داد. متن کتیبه‌های سردر جدید به ما می‌گوید که در زمان سردار سپهی رضاخان بنا، شروع و به پایان رسیده است.

بعدها رضاخان به رئیس الوزرایی رسید. متن کتیبه مندرج در سردر به این شرح است."حسب امر یگانه قائد جیش الاسلام، یکتا محیی کشور باستان، افتخار فرزندان رشید سیروس و داریوش، نادر عصر بندگان حضرت اشرف اعظم آقای رضاخان سردار سپه وزیر جنگ و فرمانده کل قشون ایران دامت عظمه"

نمی‌دانم نگارنده چه می‌نوشت و این القاب را چگونه یکی پس از دیگری بادمجان می‌کرد و دور قاب می‌چید ولی تاریخ نشان داد سخت در اشتباه بود. تزیینات سردر را محمدعلی کرمانی انجام داد و در نمای جنوبی و بر تارک تالار نقاره خانه، زیر شیروانی کلافرنگی ، با درشت ترین قلم به کار رفته در نگاره‌ها آمده‌است:

"قال الله تعالی عزّوجل ولایه علی‌ابن‌ابیطالب حصنی فمن دخل امن من عذابی"

در کتیب‌های رخ بام، بر فراز ستون‌های مدور، که تمامی طول نمای جنوبی را دربر‌دارد چنین آمده‌است:

خدیوان تاج پیشانی و شهنشاهان سر افسر

تعالی هم تبارک زین مبارک درگه و ایران

رواقش قبله خاقان جنابش مامن قیصر

زهی ایوان نعمانی طراز ژرف میدانی

ز موج فوج لشکر قلزمی با چرخ پر اختر

در ادامه کنج کتیبه به ساخت حاج حسین کاشی ساز نیز آمده است:

غبار دیده پروین بسیط توده اغیر

تهمتن تن غضنفر فر فریمانی که در هیجا

عیان صد رستم دستان بر خفتان بسر مغفر

جهاندار و جهانداور خداوند همه کیهان

مهین دادار ملک جم رئیس کشور و لشکر

خداوندی که گر خشم آورد در عرصه میدان

ز تفّ شعله خشمش بسوزد چشمه خاور

خداوندی که عزمش برکشید ...

که اینگونه مدیحه نوشتن شاعران دوره قاجار نوعی تقابل با حکومت وقت است که نشان از علاقه شدید رضاخان به قدرت و نشاندن سلطنت رضاخانی است.

سرانجام این بنا در نهم آبان ماه سال 1304 هجری شمسی به پایان رسید. همان سال مجلس شورای عالی با تصویب ماده واحده‌ای «انقراض سلسله قاجار» را اعلام و حکومت موقتی را حدود قانون اساسی به شخص رضاخان پهلوی واگذار نمود که با استقرار این حکومت مجموعه میدان توپخانه، مشق و استقرار دوایر دولتی، این منطقه از تهران به قسمت بلدیه تهران تبدیل کرد.

بعد از نشستن بر مسند قدرت پهلوی اول بخش دیگری از میدان مشق در کنار خیابان سی تیر (قوام السلطنه) و در غرب میدان برای ساخت نخستین پارک عمومی تهران به نام «باغ ملی» در نظر گرفته شد و آنجا را جزء فضای عمومی شهر قرارداد. که بعدها باغ ملی جایش را به موزه ایران باستان و کتابخانه ملی و سپس ساختمان وزارت امور خارجه را ساختند.

پس از انقلاب اسلامی یکبار سال 1380 این بنا مرمت سطحی شد و رفع رطوبت شد تا استحکام بنا بالا رود.

و در سال 1395 سازمان زیباسازی شهر تهران با توجه به ماموریت حفظ و مرمت بناهای هویت دار شهر تهران اقدام به مرمت و بهسازی بنا با پشتوانه مطالعاتی تاریخی دقیق نمود و در یک پروژه یکساله این اثر تاریخی را برای سالیان دراز ماندگار نمودند. باشد که دیدن آثاری چون سردر باغ ملی یادآوری برای مردمانمان که پر از تاریخ و پر از تمدنند.

 

ارسال نظرات
نام:
ایمیل:
* نظر:
آخرین اخبار