کد خبر: ۴۶۰۵۸۵
تاریخ انتشار: ۰۲ خرداد ۱۳۹۷ - ۲۰:۳۰

سخنرانی وزیر خارجه آمریکا قرار بود اعلام استراتژی دولت این کشور در مورد ایران باشد، اما در سخنرانی‌اش، اتهاماتی علیه ایران مطرح کرد و درخواست‌هایی. درخواست‌هایی که به نظر می‌رسد در خود کابینه ترامپ هم کسی باور نداشته باشد ایران به آن تن بدهد.

به گزارش شفاف، پیش از سخنرانی پمپئو در اندیشکده هریتیج گفته شده بود او قرار است استراتژی ایالات متحده در مورد ایران را اعلام کند، آنچه در سخنرانی او شنیدیم به اعتقاد شما استراتژی‌ای است که اکنون روی میز تصمیم‌گیران در ایالات متحده در مواجهه با ایران قرار دارد؟
آنچه که از پمپئو شنیدیم، چیزی نبود جز تکرار اتهامات و لفاظی‌های همیشگی تندروترین عناصر تیم ترامپ. شاید مهم‌ترین ویژگی این سخنرانی این بود که از هر موضع‌گیری دیگری که تاکنون از اعضای تیم ترامپ شنیده بودیم، تندتر، غیرمنطقی‌تر و تخریبی‌تر بود. این سخنرانی حاوی لیستی از «بایدها» بود که از نظر آمریکا ایران باید انجام دهد. 

تنها سخنی هم که از مذاکره در این سخنرانی رفت، یادآوری اعلام آمادگی ترامپ در دو هفته قبل برای مذاکره در مورد «یک توافق بهتر» بود. به عبارت دیگر پمپئو خود پیشنهاد مذاکره نداد. اما در مورد این بخش از سؤال که آیا این همان استراتژی آمریکا در ارتباط با ایران است، ظاهرا از نظر تیم ترامپ هست. اما استراتژی در معنای مصطلح، ورای مشتی اتهام و تهدید و بایدها و نبایدهاست. دولت ترامپ بعد از اعلام خروج از برجام تاکنون مورد انتقاد بوده که برنامه جایگزینی برای برجام ارائه نکرده و به‌جز تکرار «یک توافق بهتر»، راهبردی ارائه نکرده است. 

همان‌طور که در خیلی از موارد دیگر نیز چنین است. مثلا در مورد سوریه یا نداشتن طرح جایگزین برای توافق پاریس. اصولا از کسانی که ابزار اصلی حکمرانی‌شان توییتر است، نمی‌توان چندان انتظار استراتژی داشت. البته پمپئو اشاره کرد که استراتژی اعلام‌شده در اکتبر هم در دستور کار آمریکاست. آن سند هم البته تفاوت چندانی با سخنرانی پمپئو ندارد و حاوی یک‌سری اتهامات و تهدیدات است.

**در راهبرد اعلام‌شده جدید نکته جدیدی هم وجود داشت؟
چند نکته جدید در این سخنرانی بود که شامل: تأکید بر توقف کامل غنی‌سازی و عدم ازسرگیری پردازش پلوتونیوم، توقف تولید آب سنگین در ایران، عدم مذاکره در مورد برجام و آمادگی برای کار روی توافقی جدید به جای برجام با هدف انعقاد یک پیمان با ایران با تصویب کنگره، عدم اشاعه موشک‌های بالستیک و ارائه گزارش کامل توسط ایران از برنامه نظامی ادعایی هسته‌ای‌اش به آژانس انرژی اتمی. قبلا هم در گزارش‌های خبری ذکر شده بود که یکی از دلایل شکست مذاکرات آمریکا با سه کشور اروپایی، اصرار آمریکا بر توقف کامل غنی‌سازی در ایران بوده است.

**در بند خواست‌های آمریکا از ایران، موارد متعددی از دسترسی به مکان‌های نظامی و همه اماکن هسته‌ای از ابتدا تاکنون دیده می‌شود، چنین خواست‌های عجیبی در دولت‌های پیشین آمریکا نیز مطرح شده بود؟
در این رابطه در سخنرانی پمپئو، خواسته دسترسی بدون قیدوشرط آژانس به همه سایت‌ها در سراسر ایران مطرح شده است. در دولت‌های سابق آمریکا قبل از دولت اوباما، کار با ایران در حدی پیش نرفته بود که به چنین جزئیاتی پرداخته شود. اما تکلیف این دسترسی‌ها در موافقت‌نامه‌های پادمان و نیز در پروتکل الحاقی مشخص شده به این ترتیب که به‌طور خلاصه بازرسان به سایت‌های هسته‌ای اعلام‌شده دسترسی دارند. در پروتکل الحاقی نیز شرایط تفصیلی و دقیقی برای دسترسی آژانس به سایت‌هایی که به عنوان هسته‌ای اعلام نشده‌‌اند اما بر پایه اسناد و مدارک متقنی مشکوک به نظر می‌رسند، پیش‌بینی شده است. در برجام هم این موضوع به‌طور مفصل مذاکره و در بندهای 74 تا 78 برجام به‌تفصیل ذکر شده است. «دسترسی بدون قیدوشرط به همه سایت‌ها در سراسر کشور» که پمپئو می‌گوید هیچ مبنایی ندارد.

**پمپئو از اعمال شدیدترین تحریم‌ها سخن گفته، اکنون آمریکا غیر از برخی افراد و شرکت‌ها، در چه حوزه‌هایی می‌تواند ایران را تحریم کند؟ این تهدید چقدر جدی و کاربردی است؟
اعمال شدیدترین تحریم‌ها شاید بیشتر جنبه لفاظی داشته باشد. البته واقعیت این است تحریم‌های کنگره شدید هستند و اگر دولت هم با قوانین مربوطه همراه و همسو باشد، این تحریم‌ها می‌توانند به شدیدترین شکل به اجرا گذاشته شوند. اوباما تا آنجا که اختیاراتش اجازه می‌داد قصد به‌اجراگذاشتن تحریم‌های کنگره به شدیدترین شکل را نداشت. مثلا قانون NDAA که در دسامبر 2011 تصویب شد، اختیار نحوه اعمال تحریم نفتی و بانک مرکزی را به دولت داد و اوباما با تصویب یک فرمان اجرائی در فوریه 2012 به عنوان آیین‌نامه اجرائی آن قانون مقرر کرد که کشورها هر شش ماه 20 درصد از خرید نفت از ایران را کاهش دهند. 

اکنون ترامپ ممکن است همان قانون را به شکل سخت‌گیرانه‌تری به اجرا بگذارد. به یاد داشته باشیم اوباما تا توانست از تحریم بانک مرکزی طفره رفت تا نهایتا کنگره خود این کار را کرد. اما در این مورد که آیا در حوزه‌های جدیدی ترامپ می‌تواند ایران را تحریم کند، باید بگویم درواقع حوزه جدیدی باقی نمانده که آمریکا آن ‌را تحت پوشش تحریم قرار نداده باشد. تنها کاری که می‌توانند بکنند یافتن مصادیق جدیدی به شکل اشخاص حقیقی و حقوقی برای افزودن بر لیست تحریم (SDNs) است.

** بخش منطقه‌ای در این سخنرانی پررنگ بود، اروپا هم در مورد منطقه تمایل دارد با آمریکا همکاری کرده و به ایران فشار وارد کند، چقدر این همسویی نگران‌کننده است؟
اگرچه اروپا در یکی، دو هفته گذشته صحبت چندانی درباره این بخش منطقه‌ای نکرده، اما فرانسه، آلمان و انگلیس طی ماه‌های اخیر فراوان در این موارد اظهارنظر کرده‌اند. می‌دانیم که آنها در سه ماه بعد از اولتیماتوم ترامپ در 12 ژانویه تا اوایل می‌ با آمریکا در این مورد و برخی موارد دیگر مذاکره کردند و ظاهرا به توافق‌هایی هم رسیدند. (بر اساس مطالبی که درز کرده، ظاهرا اختلاف بر سر غنی‌سازی در ایران و نیز موشک‌های کوتاه و میان‌برد موجب شکست آن مذاکرات شد.) به‌هرحال این امکان وجود دارد که در صورت شکل‌گیری سازوکار قابل قبولی برای ایران در مورد حفظ منافع اقتصادی ایران از سوی اروپا، در آن صورت اروپا موضوعات منطقه‌ای و تا حدودی موشکی را نیز به میان بکشد و در این موارد خواستار همکاری ایران شود.

‌**متنی که پمپئو خواند، مخاطب داخلی ایرانی را هم هدف گرفته بود، پیش‌تر ترامپ هم در سخنرانی‌اش مردم ایران را مخاطب قرار داد. این رویکرد را چطور ارزیابی می‌کنید؟
بخش عمده‌ای از سخنرانی درباره مسائل داخلی ایران بود که مطابق همه قواعد آمره بین‌المللی، اغیار نباید در آن مداخله کنند. مطالبی در این بخش مطرح شد که هرچند از «تغییر رفتار» سخن می‌گفت، اما فاصله چندانی با تز کذایی «تغییر رژیم» نداشت. می‌دانیم بولتون که اکنون مشاور امنیت ملی ترامپ است و نقش مهمی در تدوین سیاست خارجی و امنیتی آمریکا دارد، از طرفداران تز «تغییر رژیم» است و حدود یک سال پیش در ازای دریافت مبالغی طی سخنرانی در نشست منافقین از «تغییر رژیم» سخن گفته بود. البته در سخنرانی پمپئو برخلاف برخی پیش‌بینی‌ها سخنی از قومیت‌ها به میان نیامد که علت آن شاید تصمیم و عزم اصولی آمریکا طی ده‌ها سال گذشته به حفظ مرزهای موجود در خاورمیانه و عدم ورود در دعواهای ارضی باشد.

*منبع: روزنامه شرق