کد خبر: ۴۷۶۵۴۶
تاریخ انتشار: ۲۷ آذر ۱۳۹۷ - ۱۹:۵۶

ضرورت پیوست های اجتماعی در پروژه های شهری و سنت پژوهشی در سیاستگذاری های این حوزه هر چند پیشینه زیادی ندارد و پیش از این باید مورد توجه قرار می گرفت اما تا اینجای کار هم تاثیراتی مثبت در تقویت نگاه شهروندمحور داشته است.

به گزارش شفاف، یکی از مهمترین روندها طی یک قرن اخیر رشد شتابان شهرنشینی و سر برآوردن شهرهای بزرگ و کوچک در نقاط مختلف کشور و بزرگ و بزرگ تر شدن شهرهای قدیمی است. امروزه بیش از 70 درصد جمعیت کشور در شهرها زندگی می کنند و مسائل و مشکلات مختلفی همچون حاشیه نشینی، ترافیک و آلودگی هوا بخشی از پیامدهای این رشد و توسعه بوده است.
این تغییر و تحولات با اجرای طرح و برنامه های مختلف در حوزه شهرسازی و طراحی شهری همراه بوده است. اجرای این طرح و برنامه ها به ویژه در قالب طرح های جامع و تفصیلی در کنار مزایایی که داشته، تبعات اجتماعی و فرهنگی گسترده ای به دنبال آورده که تغییر نگاه برنامه ریزان شهری از فنی- مهندسی به اجتماعی- فرهنگی و گسترش پژوهش ها در این حوزه را به یک ضرورت مبدل ساخته است.
به همین خاطر در سال های اخیر اجرای پیوست اجتماعی برای همه پروژه های شهرسازی و طراحی شهری به ویژه در شهرهای بزرگ از سوی شوراهای اسلامی شهر به یک رویه و قانون تبدیل شده است. هرچند ارزیابی اثربخشی این مطالعات خود نیازمند واکاوی است، ولی شکل گیری و نهادینه شدن این سنت پژوهشی در شهرداری، رخداد مثبتی است که در صورت تعمیق و توسعه می تواند از تبعات منفی انسانی، فرهنگی و اجتماعی پروژه های شهری پیشگیری کرده و یا دست کم آن را به حداقل برساند.

نظر به اهمیت موضوع و به بهانه هفته پژوهش، پژوهشگر ایرنا گفت وگویی با دکتر «منوچهر رشادی» استاد دانشگاه و پژوهشگر حوزه توسعه داشته که شرح آن در ادامه می آید؛

وی ابتدا تاریخ شهرنشینی را چنین روایت کرد: واژه شهر و شهرنشینی قدمتی چند هزارساله در کشور ما دارد. برای قرن ها تغییرات شهری اندک بود و به آهستگی صورت می گرفت ولی تغیییرات جدید شهری با مواجه شدن کشور با مدرنیته آغاز شد و در ابتدا این مهندسان اروپایی بودند که اولین خطوط تغیرات ساختاری بر جان شهرهای ما ترسیم کردند. متأسفانه مدیران و مهندسان وقت از این قضیه غافل بودند که نابود کردن کالبد قدیمی شهر به بهانه تجدد چه هزینه گزافی بر بافت اجتماعی و فرهنگی آن تحمیل می کند.

 

به گفته رشادی، کالبد فیزیکی شهرهای ما که حاصل تجارب و اعتلای شهرنشینی در دوره صفویه بود و به عنوان میراث گرانبهای تاریخ شهرنشینی به دوران قاجار رسید و تا پهلوی نیز ادامه پیدا کرد، از دم تیغ بلدوزرها گذشت و نابود شد. امروزه جز اندکی از بناهای آن دوران وبه ویژه بازار سنتی تقریباً چیزی از کالبد شهرهای ایرانی- اسلامی باقی نمانده است. درواقع برای یک قرن در شهرها فقط تخریب کردند و تخریب کردند تا شهرهای ما به شکل امروزی آن درآمد.

سنت نوپای پژوهش شهری و تقویت نگاه شهروندمحور

این استاد دانشگاه به جریان زنده کالبد شهرها اشاره کرد گفت: برنامه ریزان شهری به این توجه نداشتند که شهر یک شی بی جان نیست بلکه کالبدی است زنده. شهر با محله ها و مسجدها و زیرگذرها و بازار و بازارچه هایش جای خاطرات کودکی است. اینها طی صدها سال و بر اساس نیازهای انسان شهری به تدریج به وجود آمده بود. می توانیم بگوییم که اینها به محله جان و روح و زندگی می بخشیدند. متاسفانه بدون توجه به ابعاد تاریخی، فرهنگی و اجتماعی، در شهرهای ما طرح هایی به اجرا درآمد که نه تنها چهره شهرها را تغییر داد بلکه روح و زندگی را از آنها گرفت.
وی افزود: بعد از این همه تغییرات وسیع و عمیق در بافت شهرها کم کم این ایده شکل گرفت که به کارکردهای اجتماعی فرهنگی بافت های شهری نیز باید اهمیت داد. به تدریج و آهسته، آهسته ضرورت حضور جامعه شناسان و پژوهشگران اجتماعی در کنار مهندسان و طراحان شهری احساس می شد. یعنی به تدریج و با مشارکت استادان و پژوهشگران اجتماعی، پژوهش در حوزه شهری برای جلوگیری از آثار و تبعات مخرب اجتماعی و فرهنگی و تاریخی پروژه های عمرانی شهری از بلوارها و بزرگ راه ها گرفته تا مراکز تجاری و مگامال های مختلف شکل گرفت.

سنت نوپای پژوهش شهری و تقویت نگاه شهروندمحور

این استاد دانشگاه با مثبت ارزیابی کردن شکل گیری فرایند پژوهش در شهرداری ها عنوان داشت: البته از عمر این سنت پژوهشی زمان زیادی نمی گذرد. کمتر از دو دهه است که پیوست های اجتماعی و سنت پژوهشی «ارزیابی تأثیرات اجتماعی و فرهنگی» (اتاف) به ویژه در شهرهای بزرگ شکل گرفته است. درواقع اولین بارقه های امید در سال 1386 با تأسیس اداره پیوست های اجتماعی فرهنگی در معاونت شهرداری تهران شکل گرفت.

به گفته رشادی می توان گفت که اهمیت ابعاد اجتماعی پروژه های شهری به معنای واقعی کلمه در یک دهه اخیر و با تأسیس ادارات مختلف همچون اداره کل آموزش و مشارکت های مردمی، اداره کل مطالعات، سرای محلات، اداره کل فرهنگی و سازمان فرهنگی و هنری و ... مورد توجه قرار گرفت. شکل گیری این نهادها و به ویژه «اتاف» نشان دهنده نهادینه شدن فرهنگ استفاده از علوم انسانی و به ویژه جامعه شناسی در امر شهرسازی و شهرداری است. همچنین حدود یک دهه و شاید هم بیشتر، در شهرهای مانند تهران و مشهد شوراهای اسلامی شهر قوانینی تصویب کرده اند که نشان از بلوغ اجتماعی و فرهنگی آنان دارد. این نشان می دهد که ضرورت نگاه انسانی به کالبد شهری ضرورتی اساسی است. رمز توسعه متوازن و به ثمر رسیدن آن و پیشگیری از آسیب های اجتماعی که همانند غده های سرطانی شهرهای امروزی را تهدید می کنند نگاه انسانی و اجتماعی و شهروند محوری به شهر است.

سنت نوپای پژوهش شهری و تقویت نگاه شهروندمحور

او سخنان خود را چنین ادامه داد: یک قرن زمان بسیار طولانی بود تا ضرورت نگاه انسانی به شهر و شهرسازی نهادینه شود. این بدان معنا است که تازه ابتدای راه هستیم و ده ها سال نیاز است تا تخریب یک قرن جبران گردد. نگاه شهروند محوری و اینکه انسان در اولویت تصمیم گیری ها قرار گیرد، نگاهی مترقی است و خوشبختانه این نگاه به وجود آمده و افراد زیادی هستند که از آن مراقبت و مواظبت می کنند.
این پژوهشگر توسعه در پایان گفت و گوی خود به تشریح موقعیت پایتخت پرداخت و بیان داشت: وقتی پروژه های شهری بیست سال گذشته تهران را نگاه می کنیم مشخص می شود که چه صدمات و لطمات جبران ناپذیری ایجاد کرده اند. این پروژه ها که فاقد مطالعات اجتماعی و فرهنگی بود باعث بروز آسیب های اجتماعی فراوانی شد. این امر ضرورت و اهمیت مطالعات اجتماعی و فرهنگی در کنار پروژه های شهری را یادآور می شود. چشم انداز کلان شهرداری برای تبدیل از سازمانی خدماتی به نهادی اجتماعی و فرهنگی، همچنین توسعه و تقویت رویکرد اجتماعی مستلزم سیاستگذاری و برنامه ریزی مبتنی بر پژوهش و تحقیق است. توصیه می کنم شورای محترم شهر و شهردار و شهرداران مناطق و نواحی و همه مسوولان مربوطه با حساسیت ویژه از این سرمایه بدست آمده حفاظت کرده و بر کمیت و کیفیت آن بیافزایند و نگاه انسان محوری و اجتماعی در اولویت تصمیم گیری قرار گیرد.

منبع: ایرنا
ارسال نظرات
نام:
ایمیل:
* نظر: