شفاف-فاطمه صناعی: وزارت خارجه همواره یکی از کلیدی ترین وزارت خانه های هر کشور محسوب می شود چرا که در تعامل مستقیم و دائمی با سایر کشورهاست و خط کلی سیاست های نظام را در نحوه ارتباط با سایر کشور ها دنبال می کند.اخیرا مرکزی در وزارت خارجه به عنوان مرکز دیپلماسی عمومی وزارت امور خارجه شروع به کار کرده است که به گفته مهمانپرست، یک مدیریت یک
سازماندهی و یک هماهنگی، طراحی و برنامه ریزی برای استفاده از حداکثر ظرفیت های
ملی در زمینه دیپلماسی خارجی است. گفتگوی اختصاصی شفاف با رامین مهمان پرست به شرح زیر است:
آقای مهمان پرست یک مقدار در خصوص مرکز دیپلماسی عمومی وزارت امور خارجه که به تازگی راه اندازی شده است، صحبت کنیم. همان طور که روشن است، هدف از راه اندازی این مرکز تاثیرگذاری روی افکار عمومی ملت های مختلف با استفاده از ابزارهای ارتباطی است. در راستای این هدف و برنامه ریزهایی که در این خصوص انجام شده، تاکنون چه اقدامات عملی انجام شده است؟
دیپلماسی عمومی در کشور ما چیز جدیدی نیست که در حال انجام باشد. یک بار جمع سفرا و مقامات ارشد وزارت خارجه که خدمت مقام معظم رهبری رسیدیم، ایشان در فرمایشات شان به این اشاره کردند که بحث دیپلماسی عمومی سالهاست که در کشور ما انجام می شود. شاید اشاره به یک محدوده زمانی 200 ساله داشتند. بخش علمای بزرگ و تاثیری که در بسیج مردم و افکار عمومی داشتند و همین الان در نظام جمهوری اسلامی ایران سیاست هایی که دنبال می شود، چون مخاطب خودش را افکار عمومی مردم در داخل و خارج از کشور می داند، به نوعی یک کار دیپلماسی عمومی صورت می گیرد و سابقه طولانی در کشور ما دارد.
نکته ای که ما فکر می کنیم یک حرکت جدید است، این است که دستگاه های مختلف چه دستگاه های رسمی و چه سازمانها و تشکلات غیردولتی و یا حتی بعضی اشخاص که ممکن است ظرفیت های شخصی خودشان را داشته باشند، اقداماتی را انجام می دهند. همه آنها هم در حوزه دیپلماسی عمومی هست اما آن چیزی که اکنون مهم است، یک مدیریت یک سازماندهی و یک هماهنگی، طراحی و برنامه ریزی است تا ما بتوانیم از تمام ظرفیت های ملی حداکثر استفاده را ببریم. به همین دلیل فکر می کنیم وزارت خارجه جایگاه اصلی این کار را داشته باشد.
وزارت خارجه به گفته مقام معظم رهبری نیمه بیرونی نظام است. بنابر فرمایش ایشان اگر ما دولت را به دو قسمت تقسیم کنیم، وزارت خارجه نیمه بیرونی و دیگر وزارت خانه ها نیمه درونی نظام هستند. حتی ایشان چند بار اشاره فرمودند که سفرای ما تنها سفیر نیستند، نمایندگان نظام هستند. بنابراین چون جایگاه وزارت خارجه طوری تعریف شده است که می تواند همه بخش های داخلی را برای همکاری با خارج از کشور نمایندگی کند، می تواند مکان مناسبی برای جمع کردن همه باشد تا با هم اندیشی و هم فکری همه کسانی که می توانند در این زمینه نقش بازی کنند، ما بهترین کارایی را داشته باشیم و به اهداف مان برسیم. پس این مرکز در وزارت خارجه در سطح معاونت وزارت خارجه تایید و تصویب شد.
دو اداره کل دارد که کار اصلی یکی کار رسانه ای است. به دلیل اینکه در دیپلماسی عمومی یک بخش مهم بر دوش رسانه هاست. شاید بیشترین تاثیر در افکار عمومی را رسانه ها دارند. ما در گذشته یک اداره کل به نام اطلاعات و مطبوعات داشتیم که کار اطلاع رسانی را به هر شکل و برای مردم و مسئولین انجام می داد اما رنگ و بوی کار رسانه ای در اداره کل جدید بسیار بیشتر است. ما اکنون با تغییری که در اداره کل اطلاعات و مطبوعات داده ایم، سه اداره رسانه ای خواهیم داشت که هر کدام به صورت تخصصی با یک معاونت منطقه ای کار می کنند. یک اداره هم اداره اطلاع رسانی و بولتن ماست که در کنار این سه اداره به همه مخاطبان سرویس می دهد و به لحاظ فکری و خبری تغذیه می کند.
اداره کل دوم اداره ای است که جدیدا تشکیل شده و به نام اداره دیپلماسی عمومی است و کار اصلی این اداره کل ارتباط برقرار کردن و به کارگیری تمام ظرفیت تشکل ها و سازمانها و شخصیت هایی است که می توانند در فضایی غیر از رسانه به ما کمک کنند. مانند ظرفیت دانشگاه های ما، چه اساتید و چه دانشجویان و یا ظرفیت مراکز مطالعاتی و تحقیقاتی که می توانند در موضوعات مختلف به ما کمک کنند و نتایج تحقیقات خود را به ما برسانند و یا در تماس با مراکزی که همین مسائل را در خارج از کشور دنبال می کنند، بتوانند در تبیین افکار آنها و تحولاتی که اتفاق می افتد، نقش موثر داشته باشند.
من تکمیل کنم این بخش را تکمیل کنم که حوزه های فرهنگی، هنری، بخش مربوط به تبلیغات دینی و کار مربوط به ادیان، بخش ان جی اوها و انجمن های دوستی، هر کدام می توانند یک قالبی برای تاثیرگذاری داشته باشند. کاری که ما اکنون داریم انجام می دهیم، در دو بخش است؛ یکی مربوط به ساختار داخلی وزارت خارجه و تغییر مدیران، تشکیل ادارات و سازماندهی کردن کاری که قرار است در وزارت خارجه شکل بگیرد. قدم های جدی هم برداشته شده که به زودی هم در حال تکمیل شدن است.
پس ساختار جدید هنوز شکل نگرفته است؟
خب اصلش را منتظر مصوبه قانونی از ریاست جمهوری بودیم، تصویب که شد؛ شکل ادارات را بررسی کردیم، کار اداری آن هم انجام شده و یک سری از مدیران حکم گرفتند و کارشان شروع کردند.
چقدر از زمان تصویب دولت می گذرد؟
از زمانی که بحث رای اعتماد دکتر صالحی در مجلس مطرح شد، یکی از
برنامه های ایشان این تغییر ساختار بود تا نظرات همه کارشناسان مرتبط گرفته شد و
نهایتا حدود دو ماه است که ساختار اصلی مشخص شده و بلافاصله از همان زمان کار را
شروع کردیم.
مهم ترین کاری که ما اکنون داریم انجام می دهیم، تشکیل یک شورای راهبردی عمومی است که افراد مختلفی در این شورا حضور خواهند داشت که طبق توانایی هایشان از آنها کمک گرفته می شود تا سیاست های عمومی را در حوزه سیاسی، تحقیقاتی، عمومی، دانشگاهی و رسانه ای در این کمیته بررسی می شود. یک جلسه دیگر هم مربوط به کمیته فرهنگی است. با کمک آنها سعی می کنیم در مورد نحوه ادامه دادن این جلسات هم تصمیم بگیریم. تا در نهایت در خصوص دیپلماسی عمومی بتوانیم سیاست گذاری صحیحی داشته باشیم.
طبق صحبت های خودتان قرار است شما با سازمانها و نهادهای غیر دولتی هم همکاری داشته باشید تا ضمن استفاده از همه ظرفیت ها بتوانید به یک نتیجه قابل توجه برسید. چه برنامه ای برای همکاری با بخش رسانه ای و غیردولتی دارید؟ به ویژه خبرگزاری هایی که دفاتر منطقه ای دارند.
ما کار خودمان در حوزه رسانه ها را همیشه انجام می دادیم. اداره کل مطبوعات وزارت خارجه از قدیمی ترین اداره هاست و ارتباط با دفاتر منطقه ای همیشه انجام می شده است. از زمانی که بنده مسئولیت کار سخنگویی را به عهده گرفتم، سعی کردیم تعریف مشخص تری برای کار رسانه ای داشته باشیم و اهداف مان را هم روشن کنیم. بنابراین ما در سه سطح اهداف مان را روشن کردیم.
سطح اول کار با خبرنگاران بود که خبرنگاران با مسائل سیاست خارجی بیشتر آشنا شوند. بتوانیم ملاحظاتی که داریم را بتوانیم به لحاظ حرفه ای به آنها منتقل کنیم. حتی آموزش های تخصصی برای آنها فراهم کنیم که مقدمات این کار هم آماده شده است. پخش نقش خبرنگاران مهم است و یکی از مشکلات ما در حوزه سیاست خارجی کم بودن خبرنگاران حرفه ای در این حوزه است و ما باید تعداد این خبرنگاران را افزایش دهیم. تا ضمن افزایش توانمندی هایشان، ارتباط نزدیک تری با بدنه وزارت خارجه داشته باشند.
سطح دوم بحث ارتباط منظم با دبیران بخش های سیاسی است. برای همین منظور جلسات توجیهی غیر خبری با دبیران سیاسی تشکیل دادیم. ابتدای کار فاصله زمانی این جلسات هر دو هفته یک بار بود. خود بنده در اکثریت قریب به اتفاق این جلسات شرکت کردم و مدیران مرتبط اداره های وزارت خارجه نیز در جلسات حضور داشتند. این جلسات به شکل دو طرفه است و تبادل نظر صورت می گیرد. پس از برگزاری 15 جلسه منظم، جلسات به ضرورت برگزار می شد. از دبیران خواستیم که به این اعتماد ما پاسخ مثبت دهند و مطالبی که در این جلسات گفته می شود را خبری نکنند. این جلسات برای تعیین چارچوب های کار و روشن کردن تحولات بین المللی باشد.
سطح سوم در حد مدیران مسئول و سردبیر رسانه ها و برخی شخصیت های رسانه ای از قبیل تحلیلگران و ... است که در سطح معاون وزیر و وزیر تعریف شده است. آنجا بحث ها در یک سطح بالاتر و برای هماهنگی بیشتر با دستگاه سیاست خارجی مطرح می شود.
در کل یک حرکتی را شروع کردیم و عملا با رصد کردن رسانه ها این نتیجه را می گیریم که آشفتگی که قبلا وجود داشت، اکنون وجود ندارد. گله گذاری از دستگاه سیاست خارجی هم اکنون کمتر شده است. اعتقاد رسانه ها این بود که وزارت خارجه به آنها کمتر اطلاعات می دهد و ارتباط می گیرد اما اکنون این موضوع حل شده است و رسانه ها دسترسی راحت تری به وزارت خارجه و بنده دارند.
کارهای اساسی دیگری که کردیم، تشویق رسانه ها به حضور بیشتر در خارج از کشور است. ما معتقدیم رسانه ها باید حضور فعال تری داشته باشند. یا دفتر نمایندگی و یا خبرنگار داشته باشند یا از خبرنگاران بوی آنجا استفاده کنند و یا با رسانه هایی که در آنجا هستند، قرارداد همکاری منعقد و مستقیما با هم تبادل خبر و اطلاعات کنند. برنامه دیگر ما دعوت از همتایان خودمان از کشورهای مختلف بود و سفر به کشورهای آنها و همراه بردن مدیرکل های ادارات مرتبط و در سطح مدیریت از رسانه ها نیز افرادی را به همراه بردیم. ممکن است در یک سفر ما پنج یا شش مدیر مسئول رسانه همراه بردیم و در نهایت یکی از رسانه ها قرارداد همکاری با رسانه کشور خارجی منعقد کرده است. بالاخره این کار شروع شده و ما امیدواریم رسانه های ما توجه بیشتری داشته باشند. این سبب می شود مطالبی که در کشورهای خارجی در خصوص مسائل کشور ما مطرح می شود، مستقیما از طریق رسانه های خودمان مطرح شود نه اینکه رسانه های غربی اخبار کشور ما را مطرح کنند و بالعکس.
ما هم از رسانه های خارجی دعوت کردیم و تعاملاتی داشته ایم. سفر خبرنگاران و هیئت های رسانه ای به ایران نیز این فرصت را فراهم می کند تا آنها از نزدیک با ایران و تحولات و فرهنگ آن آشنا شوند و هنگامی که به کشورشان برمی گردند با تصویری روشن از ایران به فعالیت خود بپردازند.
قطعا این فضاها در روابط سیاسی بین ما و دیگر کشورها تاثیرگذار است.
